อาการคันบริเวณซอกนิ้วเท้า ผิวลอก แตก หรือเป็นขุย อาจเป็นสัญญาณของ Athlete’s foot หรือ Tinea pedis ซึ่งเป็นการติดเชื้อราบริเวณผิวหนังที่เท้าที่พบได้บ่อย แม้ชื่อภาษาอังกฤษจะมีคำว่า “Athlete” แต่โรคนี้ไม่ได้เกิดเฉพาะในนักกีฬา ทุกคนสามารถเป็นได้ โดยเฉพาะผู้ที่มีเหงื่อออกมาก ใส่รองเท้าที่อับชื้นเป็นเวลานาน หรือเดินเท้าเปล่าในพื้นที่ส่วนกลางที่มีความชื้น

Athlete’s foot โดยทั่วไปสามารถรักษาได้ แต่มีโอกาสกลับมาเป็นซ้ำ โดยเฉพาะหากเท้ายังคงอับชื้นหรือสัมผัสเชื้อราอีก การรู้จักอาการและดูแลเท้าอย่างเหมาะสมจึงมีส่วนสำคัญทั้งในการรักษาและลดโอกาสกลับมาเป็นซ้ำ

Athlete’s Foot คืออะไร

Athlete’s foot หรือ Tinea pedis คือการติดเชื้อรากลุ่ม dermatophytes ที่ผิวหนังบริเวณเท้า เชื้อราเหล่านี้เจริญได้ดีในสภาพแวดล้อมที่อบอุ่นและชื้น จึงมักพบปัญหาบริเวณซอกนิ้วเท้า โดยเฉพาะระหว่างนิ้วเท้าที่ 4 และ 5

เชื้อราที่เป็นสาเหตุที่พบบ่อย ได้แก่ Trichophyton rubrum, Trichophyton interdigitale และ Epidermophyton floccosum

ลักษณะของโรคไม่ได้จำกัดอยู่เฉพาะซอกนิ้วเท้า บางคนอาจมีผิวแห้งและเป็นขุยบริเวณฝ่าเท้าหรือด้านข้างของเท้า ขณะที่บางรายอาจเกิดตุ่มน้ำร่วมด้วย

ทำไมเชื้อราที่เท้าจึงควรได้รับการดูแล

แม้ Athlete’s foot ส่วนใหญ่มักไม่ใช่ภาวะรุนแรง แต่หากปล่อยไว้ อาการอาจรบกวนการใช้ชีวิตประจำวันจากอาการคัน แสบ หรือผิวแตก และเชื้อราอาจแพร่ไปยังบริเวณอื่น เช่น เล็บเท้า มือ หรือผิวหนังส่วนอื่นของร่างกายได้

นอกจากนี้ ผิวหนังที่แตกจากการเกาหรือการอักเสบอาจเพิ่มโอกาสเกิดการติดเชื้อแบคทีเรียแทรกซ้อน โดยเฉพาะในผู้ที่เป็นเบาหวาน มีการไหลเวียนเลือดบริเวณเท้าไม่ดี หรือมีภูมิคุ้มกันบกพร่อง

สาเหตุและปัจจัยเสี่ยงของ Athlete’s Foot

โรคนี้เกิดจากการติดเชื้อราที่สามารถแพร่ผ่านการสัมผัสโดยตรง หรือผ่านพื้นผิวและสิ่งของที่มีเชื้อปนเปื้อน ปัจจัยที่อาจเพิ่มโอกาสเกิดโรค ได้แก่

• เท้าเปียกหรือมีเหงื่อออกมาก ความชื้นทำให้เกิดสภาพแวดล้อมที่เหมาะกับการเจริญของเชื้อรา
• ใส่รองเท้าที่ระบายอากาศไม่ดีเป็นเวลานาน ทำให้บริเวณเท้าอบอุ่นและชื้น
• เดินเท้าเปล่าในพื้นที่ส่วนกลาง เช่น ห้องอาบน้ำ ห้องเปลี่ยนเสื้อผ้า หรือบริเวณรอบสระว่ายน้ำ
• ใช้รองเท้า ถุงเท้า หรือผ้าเช็ดตัวร่วมกับผู้อื่น อาจเพิ่มโอกาสสัมผัสเชื้อ
• มีผิวหนังบริเวณเท้าบาดเจ็บหรือแตก ทำให้เชื้อเข้าสู่ผิวหนังได้ง่ายขึ้น
• มีโรคเบาหวานหรือภูมิคุ้มกันอ่อนแอ อาจเพิ่มความเสี่ยงต่อปัญหาที่เท้าและภาวะแทรกซ้อนจากการติดเชื้อ

อาการของ Athlete’s Foot ที่ควรสังเกต

อาการอาจแตกต่างกันไปในแต่ละคน โดยอาการที่พบได้ ได้แก่

• คันบริเวณซอกนิ้วเท้าหรือฝ่าเท้า
• ผิวหนังลอก เป็นขุย หรือเปื่อย โดยเฉพาะบริเวณระหว่างนิ้วเท้า
• ผิวแตกและอาจรู้สึกเจ็บหรือแสบ
• ผิวบริเวณเท้าอักเสบหรือเปลี่ยนสี
• ผิวหนาหรือแห้งเป็นขุยบริเวณฝ่าเท้าและด้านข้างของเท้า
• มีตุ่มน้ำใสในบางราย
• อาจมีกลิ่นไม่พึงประสงค์ โดยเฉพาะเมื่อบริเวณซอกนิ้วมีความชื้น

อย่างไรก็ตาม อาการคัน ผิวลอก หรือผิวแตกที่เท้าไม่ได้หมายความว่าเป็นเชื้อราเสมอไป เพราะโรคผิวหนังชนิดอื่น เช่น ผื่นผิวหนังอักเสบ สะเก็ดเงิน หรือการติดเชื้อแบคทีเรียบางชนิด อาจมีลักษณะคล้ายกันได้

เมื่อไหร่ควรพบแพทย์

ควรปรึกษาแพทย์หรือบุคลากรทางการแพทย์ หากมีอาการดังต่อไปนี้

• ใช้ยาฆ่าเชื้อราตามคำแนะนำแล้วอาการไม่ดีขึ้น
• มีอาการปวดมากหรืออาการลุกลาม
• เท้าหรือขามีอาการบวม ร้อน เจ็บ หรือแดงมาก ซึ่งอาจบ่งถึงการติดเชื้ออื่นร่วมด้วย
• มีแผล มีหนอง หรือผิวหนังแตกมาก
• เชื้อราหรือผื่นลักษณะคล้ายกันแพร่ไปยังมือ เล็บ หรือบริเวณอื่น
• เป็นซ้ำบ่อย
• มีโรคเบาหวาน
• มีภูมิคุ้มกันบกพร่อง หรือกำลังได้รับยาที่กดภูมิคุ้มกัน

แพทย์วินิจฉัย Athlete’s Foot อย่างไร

หลายกรณีสามารถประเมินได้จากลักษณะของผิวหนังและตำแหน่งที่เกิดอาการ แพทย์อาจตรวจบริเวณอื่นร่วมด้วย เช่น เล็บเท้า มือ หรือขาหนีบ เพื่อดูว่ามีการติดเชื้อราในบริเวณอื่นหรือไม่

หากลักษณะของโรคไม่ชัดเจน เป็นซ้ำ หรือไม่ตอบสนองต่อการรักษา อาจเก็บตัวอย่างผิวหนังบริเวณที่ผิดปกติเพื่อตรวจหาเชื้อรา ซึ่งช่วยแยกจากโรคอื่นที่มีลักษณะคล้ายกัน

แนวทางการรักษา Athlete’s Foot

การรักษาขึ้นอยู่กับลักษณะและความรุนแรงของการติดเชื้อ โดยกรณีที่ไม่รุนแรงมักใช้ ยาฆ่าเชื้อราสำหรับทาภายนอก ซึ่งมีหลายรูปแบบ เช่น ครีม สเปรย์ หรือผง

ยาฆ่าเชื้อราที่ใช้กับผิวหนังมีหลายชนิด การเลือกใช้และระยะเวลารักษาจะแตกต่างกันตามตัวยาและผลิตภัณฑ์ จึงควรอ่านฉลากและใช้ตามคำแนะนำ หรือสอบถามเภสัชกรก่อนใช้ โดยเฉพาะในเด็ก หญิงตั้งครรภ์ ผู้ที่มีโรคประจำตัว หรือผู้ที่ใช้ยาอื่นเป็นประจำ

หากอาการเป็นบริเวณกว้าง รุนแรง เป็นซ้ำ หรือไม่ตอบสนองต่อยาทาฆ่าเชื้อรา แพทย์อาจพิจารณายาฆ่าเชื้อราชนิดรับประทานตามความเหมาะสม ซึ่งไม่ควรซื้อมาใช้เอง เนื่องจากยาบางชนิดมีข้อห้าม ผลข้างเคียง หรือปฏิกิริยากับยาอื่นได้

วิธีดูแลตัวเองและลดโอกาสกลับมาเป็นซ้ำ

การลดความชื้นและรักษาความสะอาดของเท้าเป็นส่วนสำคัญในการควบคุม Athlete’s foot และลดโอกาสเกิดซ้ำ

• ล้างเท้าและเช็ดให้แห้ง โดยเฉพาะบริเวณซอกนิ้ว
• เปลี่ยนถุงเท้าทุกวัน หรือเปลี่ยนเมื่อเปียกชื้นจากเหงื่อ
• หลีกเลี่ยงรองเท้าที่ทำให้เท้าร้อนและอับชื้นเป็นเวลานาน
• ปล่อยให้รองเท้าแห้งก่อนนำกลับมาใส่อีกครั้ง
• สวมรองเท้าแตะในห้องอาบน้ำ ห้องเปลี่ยนเสื้อผ้า และพื้นที่ส่วนกลางที่เปียกชื้น
• ไม่ใช้รองเท้า ถุงเท้า หรือผ้าเช็ดตัวร่วมกับผู้อื่น
• หลีกเลี่ยงการเกาบริเวณที่ติดเชื้อ เพราะอาจทำให้ผิวหนังบาดเจ็บและเพิ่มโอกาสแพร่เชื้อไปยังบริเวณอื่น
• หากใช้ยาฆ่าเชื้อรา ควรใช้ตามระยะเวลาที่ฉลากหรือบุคลากรทางการแพทย์แนะนำ แม้อาการจะเริ่มดีขึ้นแล้วก็ตาม

ใครควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนรักษาด้วยตนเอง

ควรปรึกษาบุคลากรทางการแพทย์หากไม่แน่ใจว่าอาการเกิดจากเชื้อราหรือไม่ โดยเฉพาะในกลุ่มต่อไปนี้

• ผู้ที่เป็นโรคเบาหวาน
• ผู้ที่มีภูมิคุ้มกันบกพร่อง
• ผู้ที่มีปัญหาการไหลเวียนเลือดบริเวณเท้า
• ผู้ที่มีแผลหรือการติดเชื้อบริเวณเท้า
• เด็กเล็ก
• หญิงตั้งครรภ์หรือให้นมบุตร
• ผู้ที่มีอาการรุนแรงหรือเป็นซ้ำบ่อย
• ผู้ที่ใช้ยาเป็นประจำและกำลังพิจารณาใช้ยาฆ่าเชื้อราชนิดรับประทาน

สรุป

Athlete’s foot หรือ Tinea pedis เป็นการติดเชื้อราบริเวณเท้าที่พบได้บ่อย มักเกิดบริเวณซอกนิ้วเท้าและทำให้มีอาการคัน ผิวลอก เป็นขุย หรือผิวแตก ความชื้น เหงื่อ รองเท้าที่อับ และการสัมผัสพื้นผิวที่มีเชื้อเป็นปัจจัยสำคัญที่เกี่ยวข้องกับการเกิดโรค

การรักษามักประกอบด้วยการใช้ยาฆ่าเชื้อราที่เหมาะสมควบคู่กับการรักษาเท้าให้สะอาดและแห้ง หากอาการไม่ดีขึ้น ลุกลาม มีอาการปวด บวม ร้อน หรือมีโรคประจำตัว เช่น เบาหวาน ควรปรึกษาแพทย์เพื่อประเมินและเลือกแนวทางการรักษาที่เหมาะสม

จัดทำโดย: พญ. นัทจิรา จียาศักดิ์

แหล่งอ้างอิง

1. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Symptoms of Ringworm
2. National Health Service (NHS). Athlete’s foot
3. DermNet. Tinea pedis (fungal foot infection)