หากจาม คันจมูก น้ำมูกไหล หรือคัดจมูกซ้ำ ๆ โดยเฉพาะหลังทำความสะอาดบ้านหรือสัมผัสฝุ่น อาการเหล่านี้อาจเกี่ยวข้องกับโรคจมูกอักเสบจากภูมิแพ้ แม้อาการมักไม่รุนแรง แต่หากเป็นบ่อยก็อาจรบกวนการนอน การเรียน และการทำงาน การรู้ว่าอะไรเป็นสิ่งกระตุ้นจะช่วยให้ดูแลอาการได้เหมาะสมขึ้น

โรคจมูกอักเสบจากภูมิแพ้คืออะไร

โรคจมูกอักเสบจากภูมิแพ้ (Allergic Rhinitis) คือภาวะที่เยื่อบุจมูกเกิดปฏิกิริยาต่อสารที่ร่างกายแพ้ เช่น ไรฝุ่น ละอองเกสร หรือสารจากสัตว์เลี้ยง ทำให้เกิดอาการจาม คันจมูก น้ำมูกไหล และคัดจมูก บางคนมีอาการเฉพาะช่วงที่สัมผัสสิ่งกระตุ้น ขณะที่บางคนมีอาการได้ตลอดปี

โรคนี้อาจมีอาการคล้ายหวัด แต่ไม่ได้เกิดจากการติดเชื้อไวรัสและไม่ติดต่อจากคนสู่คน

อาการที่ควรสังเกต

อาการที่พบบ่อย ได้แก่

• จามบ่อย โดยเฉพาะหลังสัมผัสสิ่งกระตุ้น
• คันจมูก น้ำมูกใส หรือคัดจมูก
• คันตา ตาแดง หรือน้ำตาไหล
• คันเพดานปากหรือคอ
• ไอหรือรู้สึกมีน้ำมูกไหลลงคอ
• นอนหลับไม่เต็มที่หรืออ่อนเพลียจากอาการคัดจมูก

โดยทั่วไปโรคจมูกอักเสบจากภูมิแพ้ไม่ทำให้มีไข้ หากมีไข้ ปวดเมื่อย หรืออาการเปลี่ยนไปจากที่เคยเป็น ควรให้บุคลากรทางการแพทย์ประเมิน เพราะอาจมีสาเหตุอื่นร่วมด้วย

สาเหตุและสิ่งกระตุ้น

อาการเกิดจากระบบภูมิคุ้มกันตอบสนองต่อสารก่อภูมิแพ้ สิ่งที่พบได้บ่อย ได้แก่ ไรฝุ่นในเครื่องนอนและพรม ละอองเกสร เชื้อรา และสารก่อภูมิแพ้จากสัตว์เลี้ยง ผู้ที่มีคนในครอบครัวเป็นภูมิแพ้ หอบหืด หรือผื่นภูมิแพ้ผิวหนัง อาจมีแนวโน้มเป็นภูมิแพ้มากขึ้น

ควันบุหรี่และกลิ่นฉุนอาจทำให้อาการทางจมูกแย่ลงได้ แต่การระคายเคืองจากสิ่งเหล่านี้เพียงอย่างเดียวไม่ได้หมายความว่าเป็นโรคจมูกอักเสบจากภูมิแพ้เสมอไป

แพทย์วินิจฉัยอย่างไร

แพทย์จะสอบถามลักษณะอาการ ช่วงเวลาที่เป็น สิ่งที่สงสัยว่าเป็นตัวกระตุ้น และตรวจร่างกาย หากยังไม่ชัดเจนว่าแพ้สิ่งใด หรืออาการรบกวนชีวิตประจำวันมาก แพทย์อาจพิจารณาตรวจภูมิแพ้ทางผิวหนังหรือเลือดตามความเหมาะสม

แนวทางรักษาและการดูแล

การดูแลมักประกอบด้วยการลดการสัมผัสสิ่งกระตุ้นและการใช้ยาเพื่อควบคุมอาการ ยาที่อาจใช้ ได้แก่ ยาต้านฮิสตามีนและยาพ่นจมูกกลุ่มคอร์ติโคสเตียรอยด์ ในบางรายที่อาการรุนแรงหรือควบคุมได้ยาก แพทย์อาจพิจารณาการรักษาด้วยภูมิคุ้มกันบำบัด

แนวทางที่เหมาะสมขึ้นอยู่กับความถี่และความรุนแรงของอาการ อายุ โรคประจำตัว ยาที่ใช้อยู่ และการประเมินของแพทย์หรือเภสัชกร หากกำลังตั้งครรภ์ ดูแลเด็กเล็ก หรือมีโรคประจำตัว ควรปรึกษาบุคลากรทางการแพทย์ก่อนเลือกใช้ยา

วิธีดูแลตัวเองเบื้องต้น

• สังเกตว่าอาการกำเริบเมื่อใดและหลังสัมผัสสิ่งใด เพื่อช่วยระบุสิ่งกระตุ้น
• ซักทำความสะอาดเครื่องนอนและดูแลบริเวณที่มีฝุ่นสะสมเป็นประจำ
• ลดการสัมผัสสิ่งที่ทราบว่าแพ้เท่าที่ทำได้
• หลีกเลี่ยงควันบุหรี่และกลิ่นฉุน หากพบว่าทำให้อาการแย่ลง
• หากใช้น้ำเกลือล้างจมูก ควรใช้อุปกรณ์ที่สะอาดและน้ำที่ปลอดภัยตามคำแนะนำของบุคลากรทางการแพทย์

วิธีเหล่านี้อาจช่วยลดอาการได้ แต่ไม่สามารถรับประกันว่าจะป้องกันอาการได้ทั้งหมด

เมื่อใดควรพบแพทย์

ควรพบแพทย์หากอาการรบกวนการนอน การเรียน หรือการทำงาน เป็นซ้ำบ่อย ไม่ดีขึ้นหลังดูแลเบื้องต้น หรือไม่แน่ใจว่าเป็นภูมิแพ้หรือโรคอื่น ผู้ที่มีหอบหืด ริดสีดวงจมูก หรือปัญหาไซนัสเป็นบ่อยก็ควรรับการประเมินเช่นกัน

สรุป

โรคจมูกอักเสบจากภูมิแพ้มักมีอาการจาม คันจมูก น้ำมูกใส และคัดจมูก การสังเกตสิ่งกระตุ้น ลดการสัมผัส และเลือกแนวทางรักษาที่เหมาะสมช่วยควบคุมอาการได้ หากอาการเป็นบ่อย รบกวนชีวิตประจำวัน หรือมีอาการผิดไปจากเดิม ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร

จัดทำโดย: ภญ. ปุณยนุช อังคะนาวิน

แหล่งอ้างอิง

1. NHS. Allergic rhinitis
2. American Academy of Allergy, Asthma & Immunology. Hay Fever / Rhinitis
3. Mayo Clinic. Hay fever: Diagnosis and treatment