โรคกระดูกพรุน (Osteoporosis) คืออะไร?

โรคกระดูกพรุน (Osteoporosis) คือ ภาวะที่ความหนาแน่นและมวลของกระดูกลดน้อยลง ส่งผลให้โครงสร้างภายในของกระดูกเสื่อมสภาพ กระดูกเปราะบางและแตกหักได้ง่าย แม้ได้รับแรงกระแทกเพียงเล็กน้อย เช่น การล้ม การก้มยกของ หรืออุบัติเหตุที่ไม่รุนแรง

โรคกระดูกพรุนมักไม่แสดงอาการในระยะแรก ผู้ป่วยจำนวนมากอาจทราบว่าตนเองมีภาวะกระดูกพรุนเมื่อเกิดกระดูกหักแล้ว จึงมักถูกเรียกว่าเป็น "ภัยเงียบ" ที่ส่งผลต่อสุขภาพกระดูกในระยะยาว

สาเหตุของโรคกระดูกพรุน

โรคกระดูกพรุนสามารถแบ่งออกได้เป็น 2 ประเภทหลัก ดังนี้

• โรคกระดูกพรุนปฐมภูมิ (Primary Osteoporosis) เป็นชนิดที่พบได้บ่อยที่สุด เกิดจากการเสื่อมสภาพของกระดูกตามธรรมชาติเมื่ออายุเพิ่มมากขึ้น
  • ผู้หญิงวัยหมดประจำเดือน: การลดลงของฮอร์โมนเอสโตรเจนหลังวัยหมดประจำเดือนอาจทำให้การสลายกระดูกเพิ่มขึ้นและมวลกระดูกลดลง
  • ผู้สูงอายุ: เมื่ออายุมากขึ้นร่างกายจะสร้างกระดูกใหม่ได้ช้าลง ส่งผลให้มวลกระดูกค่อย ๆ ลดลง
• โรคกระดูกพรุนทุติยภูมิ (Secondary Osteoporosis) เป็นภาวะกระดูกพรุนที่เกิดจากปัจจัยภายนอกหรือโรคประจำตัว ซึ่งสามารถพบได้ในคนทุกเพศทุกวัย ปัจจัยที่เกี่ยวข้อง ได้แก่
  • การใช้ยาบางชนิด โดยเฉพาะยาสเตียรอยด์เป็นเวลานาน
  • โรคประจำตัว เช่น โรคเบาหวาน โรคต่อมไทรอยด์ผิดปกติ โรคข้ออักเสบรูมาตอยด์ โรคตับ และโรคไตเรื้อรัง
  • พฤติกรรมการใช้ชีวิต เช่น ขาดแคลเซียม ขาดวิตามินดี สูบบุหรี่ ดื่มแอลกอฮอล์มากเกินไป และขาดการออกกำลังกาย

ปัจจัยเสี่ยงของโรคกระดูกพรุน

แม้โรคกระดูกพรุนจะพบได้บ่อยในผู้สูงอายุ แต่สามารถเกิดขึ้นได้จากหลายปัจจัย ทั้งปัจจัยที่ควบคุมไม่ได้และปัจจัยด้านพฤติกรรม

ปัจจัยที่ควบคุมไม่ได้

• อายุ: เมื่ออายุเพิ่มมากขึ้น โดยเฉพาะหลังอายุ 50 ปี กระบวนการสลายกระดูกจะเกิดขึ้นเร็วกว่าการสร้างกระดูกใหม่
• เพศ: ผู้หญิงมีความเสี่ยงต่อโรคกระดูกพรุนสูงกว่าผู้ชาย โดยเฉพาะหลังวัยหมดประจำเดือน เนื่องจากระดับฮอร์โมนเอสโตรเจนลดลงอย่างรวดเร็ว สำหรับผู้ชาย ความเสี่ยงอาจเพิ่มขึ้นเมื่อมีระดับฮอร์โมนเทสโทสเตอโรนต่ำ
• พันธุกรรม: ผู้ที่มีพ่อแม่หรือญาติสายตรงเคยมีประวัติกระดูกสะโพกหักจากโรคกระดูกพรุนอาจมีความเสี่ยงเพิ่มขึ้น

ปัจจัยด้านพฤติกรรมและโภชนาการ

• ได้รับแคลเซียมและวิตามินดีไม่เพียงพอ
• รับประทานอาหารที่มีโซเดียมสูง ดื่มคาเฟอีน หรือแอลกอฮอล์มากเกินไป
• สูบบุหรี่ ซึ่งอาจส่งผลเสียต่อการสร้างกระดูกและลดการดูดซึมแคลเซียมของร่างกาย
• ขาดการออกกำลังกายหรือขาดกิจกรรมที่มีแรงกดต่อกระดูก
• ไม่โดนแสงแดดเป็นประจำ อาจทำให้ร่างกายสร้างวิตามินดีได้ไม่เพียงพอ

ปัจจัยทางการแพทย์

• การใช้ยากลุ่มสเตียรอยด์ติดต่อกันเป็นเวลานาน
• โรคประจำตัว เช่น โรคเบาหวาน โรคไทรอยด์เป็นพิษ โรคพาราไทรอยด์ โรคข้ออักเสบรูมาตอยด์ โรคตับเรื้อรัง โรคไตเรื้อรัง และโรคทางเดินอาหารที่ส่งผลต่อการดูดซึมสารอาหาร
• การผ่าตัดรังไข่ทั้งสองข้างก่อนวัยหมดประจำเดือน อาจเพิ่มความเสี่ยงจากการลดลงของฮอร์โมนเอสโตรเจน

อาการของโรคกระดูกพรุน

โรคกระดูกพรุนมักถูกเรียกว่าเป็น "ภัยเงียบ" เนื่องจากในระยะแรกมักไม่มีอาการเตือนให้สังเกต อย่างไรก็ตาม สัญญาณที่อาจบ่งบอกถึงภาวะกระดูกพรุน ได้แก่

• กระดูกหักง่ายผิดปกติ: กระดูกอาจแตกหักจากแรงกระแทกเพียงเล็กน้อย เช่น การล้มเบา ๆ การไอ การจาม หรือการก้มตัวยกของ ตำแหน่งที่พบได้บ่อย ได้แก่ กระดูกข้อมือ กระดูกสะโพก กระดูกสันหลัง และกระดูกต้นแขนบริเวณหัวไหล่
• ส่วนสูงลดลง: ผู้ป่วยอาจมีส่วนสูงลดลงตั้งแต่ 2–4 เซนติเมตรขึ้นไป เมื่อเทียบกับส่วนสูงเดิมในอดีต
• หลังคล้อมหรือรูปร่างเปลี่ยนแปลง: กระดูกสันหลังอาจเริ่มยุบตัว ทำให้เกิดลักษณะหลังคล้อม หลังโก่ง หรือรูปร่างเปลี่ยนไป
• อาการปวดหลัง: อาจเกิดอาการปวดหลังเรื้อรังหรือปวดเฉียบพลันจากการแตกหักหรือยุบตัวของกระดูกสันหลัง

ข้อควรระวัง: ผู้ป่วยที่มีกระดูกสันหลังหักหรือยุบตัวจากโรคกระดูกพรุนจำนวนมากอาจไม่แสดงอาการปวดอย่างชัดเจน ดังนั้น หากพบว่าส่วนสูงลดลงหรือเริ่มมีลักษณะหลังคล้อม ควรเข้ารับการตรวจเพิ่มเติม

อาหารที่ช่วยเสริมสร้างกระดูก

การดูแลสุขภาพกระดูกควรเน้นอาหารที่มีแคลเซียมและวิตามินดีสูง เช่น นม โยเกิร์ต ชีส ปลาแซลมอน และปลาซาร์ดีน ซึ่งอาจช่วยสนับสนุนสุขภาพกระดูกได้ แร่ธาตุที่มีความสำคัญต่อกระดูก ได้แก่ แมกนีเซียม โพแทสเซียม และฟลูออไรด์

ปริมาณแคลเซียมที่ควรได้รับต่อวัน

กลุ่มอายุ	ปริมาณแคลเซียม
อายุ 20–50 ปี	800 มิลลิกรัม/วัน
อายุ 51 ปีขึ้นไป	1,000 มิลลิกรัม/วัน
วัยรุ่น 10–19 ปี	1,200 มิลลิกรัม/วัน
หญิงตั้งครรภ์และให้นมบุตร	1,200 มิลลิกรัม/วัน

วิธีป้องกันโรคกระดูกพรุน

การป้องกันโรคกระดูกพรุนควรเริ่มตั้งแต่อายุยังน้อย โดยอาจทำได้ดังนี้

• รับประทานอาหารที่มีแคลเซียมและวิตามินดีเพียงพอ
• ออกกำลังกายสม่ำเสมอ
• รับแสงแดดอ่อน ๆ ช่วงเช้า 10–15 นาทีต่อวัน
• หลีกเลี่ยงการสูบบุหรี่
• จำกัดการดื่มแอลกอฮอล์
• ควบคุมน้ำหนักให้อยู่ในเกณฑ์เหมาะสม
• เข้ารับการตรวจมวลกระดูกเมื่อมีปัจจัยเสี่ยง

สรุป

โรคกระดูกพรุน (Osteoporosis) เป็นภาวะที่มวลกระดูกและความหนาแน่นของกระดูกลดลง ส่งผลให้กระดูกเปราะและแตกหักได้ง่าย แม้จะไม่มีอาการเตือนในระยะแรก การรับประทานอาหารที่มีแคลเซียมและวิตามินดีอย่างเพียงพอ การออกกำลังกายสม่ำเสมอ และการตรวจมวลกระดูกเมื่อมีปัจจัยเสี่ยง อาจช่วยลดความเสี่ยงและสนับสนุนสุขภาพกระดูกในระยะยาวได้

จัดทำโดย: ผศ.นพ.ภราดร ว่องวิกย์การ

อ้างอิง: , โรงพยาบาลกรุงเทพ, , โรงพยาบาล KDMS, , โรงพยาบาลพระรามเก้า, , โรงพยาบาลนนทเวช