โรคกลัว (Phobia) ประเภทต่างๆ คืออะไร และรับมือได้อย่างไร?

โรคกลัว (Phobia) คืออะไร?

โรคกลัว หรือ Phobia คือ ความกลัวที่รุนแรง ต่อเนื่อง และไม่สมเหตุสมผล ต่อสิ่งใดสิ่งหนึ่งหรือสถานการณ์หนึ่งๆ ซึ่งมากเกินกว่าอันตรายที่มีอยู่จริง ผู้ที่มีโรคกลัวมักพยายามหลีกเลี่ยงสิ่งที่กลัวอย่างสุดความสามารถ และแม้แต่การคิดถึงสิ่งนั้นก็อาจทำให้เกิดความวิตกกังวลอย่างรุนแรงได้

โรคกลัวถือเป็นหนึ่งในปัญหาสุขภาพจิตที่พบบ่อยที่สุดในโลก โดยพบได้ประมาณ 10% ของประชากรทั่วโลก

ประเภทหลักของโรคกลัว

โรคกลัวแบ่งออกเป็น 3 ประเภทหลัก ดังนี้

1. โรคกลัวแบบจำเพาะ (Specific Phobia)

เป็นโรคกลัวที่พบบ่อยที่สุด โดยผู้ป่วยจะมีความกลัวอย่างรุนแรงต่อสิ่งหนึ่งหรือสถานการณ์หนึ่งโดยเฉพาะ ตัวอย่างที่พบบ่อย ได้แก่:

• กลัวสัตว์ – กลัวสุนัข แมงมุม งู หรือแมลง
• กลัวธรรมชาติ – กลัวความสูง (Acrophobia) กลัวพายุ กลัวน้ำ
• กลัวเลือดและการฉีดยา – กลัวเข็ม กลัวเลือด หรือกลัวการทำหัตถการทางการแพทย์
• กลัวสถานการณ์ – กลัวการบิน กลัวการขับรถ กลัวที่แคบ (Claustrophobia)
• อื่นๆ – กลัวตัวตลก กลัวการอาเจียน กลัวการสำลัก

2. โรคกลัวสังคม (Social Phobia / Social Anxiety Disorder)

โรคกลัวสังคม คือ ความกลัวอย่างรุนแรงต่อสถานการณ์ทางสังคม ผู้ป่วยมักวิตกกังวลอย่างมากว่าตนเองจะถูกตัดสิน ถูกดูถูก หรืออับอายต่อหน้าคนอื่น ส่งผลกระทบต่อชีวิตประจำวัน เช่น การพูดในที่สาธารณะ การพบปะผู้คนใหม่ หรือแม้แต่การรับประทานอาหารในร้านอาหาร

โรคกลัวสังคมไม่ใช่แค่ความขี้อาย แต่เป็นอาการที่อาจรบกวนการทำงาน การเรียน และความสัมพันธ์ได้อย่างมีนัยสำคัญ

3. โรคกลัวการออกจากบ้าน (Agoraphobia)

Agoraphobia คือ ความกลัวต่อสถานการณ์ที่รู้สึกว่าไม่สามารถหนีได้ หรือไม่มีความช่วยเหลือหากเกิดอาการตื่นตระหนก (Panic Attack) ผู้ป่วยมักหลีกเลี่ยง:

• สถานที่โล่งหรือแออัด เช่น ห้างสรรพสินค้า ตลาด
• การใช้ระบบขนส่งสาธารณะ
• การออกนอกบ้านคนเดียว

ในกรณีที่รุนแรง ผู้ป่วยอาจไม่สามารถออกจากบ้านได้เลย

โรคกลัวที่น่าสนใจอื่นๆ

นอกจาก 3 ประเภทหลักแล้ว ยังมีโรคกลัวที่พบได้น้อยกว่าแต่ก็ส่งผลกระทบต่อชีวิตได้เช่นกัน:

ชื่อโรคกลัว	สิ่งที่กลัว
Trypophobia	รูพรุนหรือจุดที่เรียงกัน
Thanatophobia	ความตายหรือการตาย
Nomophobia	การไม่มีโทรศัพท์มือถือ
Mysophobia	เชื้อโรคหรือสิ่งสกปรก
Coulrophobia	ตัวตลก

สาเหตุของโรคกลัว

โรคกลัวสามารถเกิดขึ้นได้จากหลายปัจจัย ได้แก่:

• ประสบการณ์เชิงลบ – เหตุการณ์ที่กระทบกระเทือนจิตใจ เช่น ถูกสุนัขกัด อาจทำให้กลัวสุนัขไปตลอด
• การเรียนรู้จากสิ่งแวดล้อม – การเห็นผู้ปกครองแสดงความกลัวต่อสิ่งใดสิ่งหนึ่งอาจทำให้เด็กเรียนรู้ที่จะกลัวสิ่งนั้นด้วย
• พันธุกรรม – ผู้ที่มีประวัติครอบครัวเป็นโรควิตกกังวลมีความเสี่ยงสูงกว่า
• การทำงานของสมอง – การเปลี่ยนแปลงของสารเคมีในสมองและกระบวนการประมวลผลความกลัวมีผลต่อการเกิดโรคกลัว

วิธีรักษาโรคกลัว

โรคกลัวสามารถรักษาได้ผลดี โดยวิธีการรักษาที่ใช้บ่อย ได้แก่:

• การบำบัดด้วยความคิดและพฤติกรรม (CBT) – ช่วยให้ผู้ป่วยระบุและเปลี่ยนแปลงรูปแบบความคิดเชิงลบที่เกี่ยวกับความกลัว
• การบำบัดด้วยการเผชิญสิ่งที่กลัว (Exposure Therapy) – ค่อยๆ เผชิญกับสิ่งที่กลัวในสภาพแวดล้อมที่ปลอดภัย เพื่อลดความตอบสนองต่อความกลัวลงทีละน้อย
• ยา – ยาต้านอาการซึมเศร้าหรือยาลดความวิตกกังวลอาจใช้ควบคู่กับการบำบัด
• เทคนิคผ่อนคลาย – การหายใจลึกๆ การฝึกสติ (Mindfulness) และการทำสมาธิช่วยบรรเทาอาการวิตกกังวลได้

เมื่อไหร่ควรพบผู้เชี่ยวชาญ?

ควรพิจารณาพบนักจิตวิทยาหรือจิตแพทย์ หากโรคกลัวของคุณ:

• ทำให้คุณรู้สึกทุกข์ทรมานอย่างมาก
• รบกวนชีวิตประจำวัน การทำงาน หรือความสัมพันธ์
• มีอาการมานานกว่า 6 เดือนขึ้นไป

การรักษาตั้งแต่เนิ่นๆ จะให้ผลลัพธ์ที่ดีกว่า ดังนั้นอย่าลังเลที่จะขอความช่วยเหลือ

จัดทำโดย: ภญ. ปุณยนุช อังคะนาวิน

แหล่งอ้างอิง:

1. American Psychiatric Association. (2022). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Fifth Edition, Text Revision (DSM-5-TR)
2. National Health Service (NHS). (2021). Phobias – Overview
3. National Institute of Mental Health (NIMH). (2023). Specific Phobia